Vanaf 2009 zag hij generaties sporters komen en gaan, maakte hij olympische hoogtepunten mee en hielp hij talloze schaatsers terugkeren van blessures. Wat hem na al die jaren nog steeds drijft? De mensen achter de prestaties. “Als ik langs de baan sta bij een relay, gaat mijn hartslag nog steeds omhoog,” vertelt Schaafsma. “En als je weet wat sporters hebben doorgemaakt om daar te staan, voel je je daar emotioneel mee verbonden.”
Schaafsma raakte voor de Olympische Spelen van Vancouver in 2010 betrokken bij het nationale shorttrackteam. Wat begon als een samenwerking die na iedere olympische cyclus opnieuw werd geëvalueerd, groeide uit tot een langdurige verbintenis. Inmiddels heeft hij onder drie bondscoaches gewerkt en is hij de langstzittende fysiotherapeut binnen de staf.
Waar hij vroeger met de toenmalig bondscoach Jeroen Otter en assistent-coach Kip Carpenter met een relatief kleine staf op reis ging, maakt hij tegenwoordig deel uit van een uitgebreid begeleidingsteam met meerdere fysiotherapeuten, coaches, een sportarts, voedingskundige en teammanager. “Dat was in het begin wel even wennen. De lijntjes waren vroeger korter. Nu moet er meer gecommuniceerd en vastgelegd worden. Maar dat hoort ook bij de professionalisering van de sport.”
Vraag je atleten waar Menno Schaafsma om bekendstaat, dan zal niet alleen zijn vakkennis worden genoemd. Ook zijn menselijke benadering is een van z’n kwaliteiten. Hij omschrijft zichzelf als empathisch, maar ook nuchter. Hij begrijpt wat topsport vraagt, maar probeert altijd het grotere plaatje te blijven zien. “Ik heb ongelooflijk veel respect voor topsporters. Zij maken op jonge leeftijd de keuze om volledig voor hun sport te gaan. Dat vraagt lef. Je weet nooit zeker of het succesvol wordt, maar je springt er wel in.”
Die waardering vormt de basis van zijn aanpak. Schaafsma kijkt niet alleen naar een blessure, maar ook naar de sporter als mens. Daarbij durft hij eerlijke gesprekken te voeren wanneer dat nodig is. “Ook als het geen leuke boodschap is, moet je die kunnen brengen. Maar wel op een manier waardoor iemand begrijpt waarom.” In de loop der jaren ontstonden sterke vertrouwensbanden met veel sporters. Niet alleen tijdens successen, maar juist ook in moeilijke periodes.
Hoewel Schaafsma meerdere Olympische Spelen en talloze medailles meemaakte, zijn het niet alleen de successen die hem bijblijven. Natuurlijk genoot hij van de zeven Nederlandse shorttrackmedailles afgelopen winter, met als hoogtepunt de drie olympische titels van Jens van ’t Wout. Tegelijkertijd heeft hij minstens zoveel bewondering voor sporters als Sven Roes, die al lange tijd probeert terug te komen van blessureleed, en Bram Steenaart, die onlangs afscheid nam van de sport. Ondanks de tegenslagen hebben zij altijd alles gegeven. “Soms valt het dan toch net de verkeerde kant op. Het is hard, maar dat is ook topsport.”
Sommige momenten overstijgen de sport. Voor Schaafsma zijn dat onder meer het herstel van Sjinkie Knegt na zijn ernstige brandwondenongeval in 2019 en het overlijden van Lara van Ruijven in 2020. Het verlies van Van Ruijven noemt hij een ongelooflijk verdrietige periode. “Dat soort gebeurtenissen laat zien hoe hecht een team is. Ze blijven je altijd bij.”
Naast behandelen ziet Schaafsma het als zijn taak om patronen te herkennen en blessures te voorkomen. Door jarenlang met dezelfde groep sporters te werken, ontwikkelde hij een scherp oog voor terugkerende klachten. Zo kwamen liesproblemen lange tijd veel voor binnen het shorttrack. “Bij sommige World Cups kampte wel zeventig procent van de sporters ermee.” Dat leidde tot gerichte aanpassingen in trainingsprogramma’s, krachttraining en nieuwe inzichten over belasting en belastbaarheid.
Volgens Schaafsma wordt daarbij vaak te snel gesproken over overbelasting. “Soms ontstaan klachten juist door onderbelasting. Als een sporter onvoldoende voorbereid is op wedstrijdsituaties en vervolgens tien keer moet starten in een weekend, dan gaat het lichaam protesteren. Dat is een belangrijke nuance.” Die combinatie van praktijkervaring, analyse en samenwerking met medestafleden ziet hij als een van de grote krachten van het huidige topsportprogramma.
Na al die jaren is Schaafsma’s passie voor shorttrack onverminderd groot. Hij hoopt dat de sport nog verder professionaliseert, met als ultieme wens een eigen nationale shorttrack-accommodatie waar ijsbaan, krachttraining, medische begeleiding en analyse samenkomen. "Dat zou de sport verder kunnen helpen.” Voor Schaafsma blijft investeren in de toekomst essentieel, zowel in faciliteiten als in de jeugd die de volgende generatie topschaatsers moet vormen.
Spreker op Schaatstrainerscongres
De wens van Schaafsma om kennis door te geven komt ook terug tijdens het Schaatstrainerscongres op 13 juni op Papendal. Daar verzorgt hij een praktijkgerichte sessie over blessurepreventie. Deelnemers krijgen de nieuwste inzichten uit de sportmedische wetenschap, maar gaan vooral zelf aan de slag in de oefenzaal. “Het wordt een stukje theorie, maar vooral oefeningen en ervaringen uit de topsport.” Zijn centrale boodschap: hard trainen is belangrijk, maar slim trainen minstens zo. “Talent is niets zonder hard werken. Maar als je dat met verstand doet en mensen niet kapot traint, kun je het verschil maken.” Daarmee deelt hij de filosofie die hem al ruim twintig jaar drijft.
