Sophie Exterkate: van handbaltalent naar WK-goud op ijs

Sophie Exterkate was een enorme handbalbelofte. Ze woonde op Papendal en maakte deel uit van de HandbalAcademie, nam deel aan de Jeugd Olympische Spelen (en scoorde op dat toernooi achttien keer in vier wedstrijden) en vond op haar vijftiende al onderdak bij landskampioen VOC uit Amsterdam. Maar waar ze graag door wilde stomen naar de nationale top, werd ze geteisterd door knieblessures.

Tekenend is de inspiratiebron die ze noemt: de Noorse Nora Mørk, net als Exterkate spelend op de rechteropbouw. “Zij heeft zoveel tegenslagen gehad, zoals het scheuren van haar kruisband, en is altijd weer teruggekomen. Haar mindset heeft me geholpen door te gaan. Hoeveel ellende er ook op je pad komt, je kan altijd weer opkrabbelen.”

Toch begon het ook de jonge Exterkate op te breken dat ze drukker was met haar herstel dan met trainingen en wedstrijden. Niet vreemd als je je leven wijdt aan het spelletje. Tijdens de uren in haar kamer op Papendal gingen haar gedachten steeds vaker naar het schaatsen. Vanaf haar achtste had ze genoten van de snelheid op het ijs en vooral de harde trainingen. Ze had op het podium gestaan van verschillende nationale pupillentoernooien en meegedaan aan de Vikingrace. Omdat ze tegelijkertijd furore maakte in het handbal en geselecteerd werd voor de jeugdselecties van Oranje, leek ze in 2020 definitief afscheid van het ijs te nemen.

“Het handbal vond ik in het begin leuker, maar al snel miste ik het schaatsen met de harde, zware en intense trainingen. Daarin kon ik mezelf helemaal leegtrekken. Die hardheid miste ik in de zaal”, legt Exterkate uit. In 2024 overwoog ze door de aanhoudende problemen met haar knie al terug te gaan naar de schaatssport. Ze besloot het mede op aanraden van haar ouders nog een kans te geven, maar een jaar later zagen zij ook dat hun dochter ongelukkig werd. Daarom boden haar ouders haar een seizoen de gelegenheid om vol voor het schaatsen te gaan.

De inmiddels 17-jarige Exterkate was niet van plan rustig haar rondjes op het ijs te rijden. Gewend om in de top van haar leeftijdscategorie mee te draaien, wilde ze gelijk weer op hoog niveau instappen. Ze bezocht het NK Junioren van januari 2025 in Enschede, dichtbij haar woonplaats Delden, en kwam in contact met haar oude coaches. Al snel sprak ze haar ambities uit en kreeg ze de gegevens van Jan Coopmans, die als oud-bondscoach inmiddels werkzaam is als talentencoach bij KNSB Talent Team Midden-Oost.

“Na een paar keer op het ijs gestaan te hebben mocht ik bij hem op gesprek komen. Natuurlijk kon ik leunen op mijn schaatsachtergrond, maar tussen 2020 en 2025 had ik niet gereden. Daarom vroeg ik me af of mijn techniek goed genoeg was. Jan vond het al heel wat dat ik op de buitenkant van mijn ijzers kon schaatsen. Voor iemand die vijf jaar niet geschaatst had, was mijn techniek prima. Hij wilde het avontuur aangaan. Eerst als stagiair en na mezelf bewezen te hebben door een drie kilometer onder de 4.25 te schaatsen, kreeg ik een vaste plek bij het KTT.”

Omdat schaatsen een gecontroleerde beweging is, verdween de pijn in de zomer en kon Exterkate heerlijk haar energie kwijt. Ze kreeg de bevestiging dat ze de goede keuze had gemaakt. “Ik had de HandbalAcademie en de eredivisie opgegeven in de hoop dat het met schaatsen goed zou gaan. Ik was heel blij dat het gelukt was. De mensen om me heen zagen me opbloeien.”

Vorige zomer, waarin ze haar achttiende verjaardag vierde, bevroedde ze echter nog niet wat haar te wachten stond. Toch kwamen al snel de grote dromen. “Ik wilde pieken op het NK, zodat ik me daar kon kwalificeren voor het WK. Dat was stiekem mijn doel. Natuurlijk had ik ook mijn twijfels en onzekerheden, omdat ik weer helemaal onderaan begon. Maar in de loop van het seizoen ging het steeds beter en begon ik erin te geloven dat het WK haalbaar was.”

Precies een jaar na haar eerste schaatstraining in vijf jaar werd Exterkate op 31 januari Nederlands kampioen 1500 meter bij de junioren A en kwalificeerde ze zich voor het WK in maart. “Wow, op dat moment besefte ik hoe snel het was gegaan en hoe ver ik in een seizoen gekomen was.”

Een ander hoogtepunt had ze een maand eerder al beleefd. Ze mocht deelnemen aan het Olympisch Kwalificatietoernooi. Terwijl de Nederlandse toppers peentjes zweetten, keek zij haar ogen uit. Zo zag Exterkate hoe haar clubgenoot Joy Beune – ‘ik heb vroeger altijd training gehad van haar vader’ – naast een ticket greep op de 1500 meter. “Voor hen was het de belangrijkste wedstrijd, die eens in de vier jaar gereden wordt. Dat merkte je aan alles. Van dichtbij zag ik hoe gefrustreerd de rijders waren die zich net niet plaatsten.”

“Zelf was ik heel zenuwachtig voor mijn 1500 en 3000 meter, maar tijdens mijn ritten zat ik in mijn eigen bubbel. Het was heel gaaf om zo aangemoedigd te worden door het publiek. Ik train elke dag om daar over 3,5 jaar ook te kunnen presteren.”

Die inspanningen wierpen op het WK al hun vruchten af. Naast een negende plek op de 3000 meter en een vijftiende op de 1500 meter, behaalde Exterkate met Jasmijn Veenhuis en Mette ten Cate de wereldtitel op de ploegenachtervolging. Veertien maanden na haar rentree had ze mondiaal goud in haar handen. “Ongelooflijk. Als ik terugkijk naar filmpjes op de schaatsplank van de eerste maanden vorig jaar, zag het er niet uit. We hebben veel gewerkt aan mijn mobiliteit; diep zitten en terug naar de basis van mijn techniek. Van daaruit hebben we de hele winter doorgebouwd.”

En dat mondde uit in een geweldig seizoen: Nederlands kampioen junioren A op de 1500 meter, tweede op zowel de 3000 als de 5000 meter, debuteren in een vol Thialf tijdens het OKT en de wereldtitel op de ploegenachtervolging. Het handbal is een groot talent kwijt, de schaatssport hoopt nog lang van haar te kunnen genieten.

De pr's voor 2025 stammen uit 2020, toen Exterkate slechts 13 jaar oud was. Op die leeftijd schaatste ze nog niet verder dan de 1000 meter.