Eind 2024 stond Paulien Verhaar met haar schaatsen voor de ijsbaan, klaar om de vertrouwde plek te betreden en na haar tweede coronabesmetting weer rondjes op het ijs te maken. Maar haar lichaam weigerde dienst. “Trillend stond ik voor de ingang, mijn hartslag schoot omhoog”, haalt Verhaar geëmotioneerd het moment terug. “Ik wilde heel graag schaatsen, maar mijn lichaam vond het te gevaarlijk en was bang, omdat het wist hoe ziek ik na inspanning steeds weer was geworden.”
Die heftige reactie werd later gediagnosticeerd als PTSS, oftewel posttraumatische stressstoornis. De long covid die haar fysiek zo ver had teruggeworpen, liet ook op emotioneel vlak zijn sporen na. Geen wonder als je weet hoeveel tegenslagen ze te verwerken heeft gehad. Via de achterdeur verliet ze het peloton en vermeed ze de afgelopen jaren de schaatswereld, omdat het te pijnlijk was. Nu is ze er klaar voor om het boek te sluiten. Ondertussen is ze alweer aan een nieuw boek begonnen, want haar moeilijkste momenten heeft ze omgezet in muziek. In de hoop dat ook anderen er kracht uit kunnen halen en als therapie voor haarzelf.
Terug naar december 2020. De 21-jarige Verhaar kreeg voor het eerst corona, samen met nog enkele schaatsers. Maar waar haar teamgenoten snel herstelden, ging het bij de Noord-Hollandse juist bergafwaarts. “In eerste instantie wilde ik nog deelnemen aan het NK dat drie weken later verreden zou worden. Maar bij het inlopen voor een training schoot mijn hartslag al naar 180 of 190. Vervolgens had ik na een half rondje schaatsen al een maximale hartslag en kreeg ik zoveel hoofdpijn.”
Even uitzieken, dacht de topsporter. “Dat duurde uiteindelijk maanden. Op een gegeven moment was vijf minuten wandelen al te veel. Continu had ik koorts en een vreemde pijn in mijn benen, waar ik zelfs nachtmerries over kreeg. Boodschappen doen lukte me al niet, want ik kon alle prikkels niet aan en was heel moe.”
Hoewel de medici meedachten met Verhaar, kon niemand haar echt helpen. Er was nog te weinig kennis over long covid. “Uiteindelijk kwam ik bij een fysio terecht, die mij heeft geholpen heel voorzichtig op te bouwen door eigenlijk minder te doen dan je denkt te kunnen. Ik merkte ook angst bij mezelf, want juist die inspanning had me keer op keer zo ziek gemaakt. Het vertrouwen in mijn lichaam moest weer terugkomen.”
Doel één was weer normaal kunnen leven. Vervolgens probeerde Paulien terug te keren op het hoogste niveau. “Ik werd altijd zo gelukkig van schaatsen en wilde er graag weer naar terug.” Langzaam werden de stapjes sprongen en zonder gedegen zomer stortte ze zich op de winter. Ze pakte zelfs het sprintklassement van de vierdaagse – ironisch genoeg het pillenpak genoemd – en won enkele maanden later zelfs haar eerste (van twee) marathons.
Maar die zege kon niet verhullen dat de klachten bleven sluimeren. Elk virus etterde langer door, de vreemde pijn in haar benen kwam vaak terug en middagdutjes waren noodzakelijk om een trainingsdag door te komen. Haar lichaam bleef ontregeld.
Verhaar besloot het roer om te gooien. Ze kreeg een uitnodiging om bij een internationaal gezelschap in Inzell te trainen. “Ik hou van de bergen, ik hou van Inzell en had na vier jaar bij Team FrySk behoefte aan een nieuwe prikkel.” De fysieke misère wilde ze achterlaten in Nederland, maar ze bleef tobben. Ze kreeg verschillende kwaaltjes. Maar het ergste moest nog komen: een nieuwe coronabesmetting.
In eerste instantie leken de klachten mee te vallen. De verhoging was wel terug, net als de hoofdpijn. Maar Verhaar voelde vooral spanning in haar lichaam. Ze had PTSS ontwikkeld. “Na die eerste keer corona dacht ik dat het me niet meer zou gebeuren. Het was een hel geweest, heel taai, maar het was voorbij en ik kon weer door met mijn leven. Toen kreeg ik het opnieuw met weer dezelfde reactie na inspanning. Mijn lichaam kreeg daardoor totale paniek. In de maanden die volgden probeerde ik me erdoorheen te worstelen.”
Even leek ze op te krabbelen, tot ze na de kerstvakantie, die ze had doorgebracht met haar familie in Nederland, weer terugkwam in Inzell. “Op dat moment crashte ik volledig. Ik kon de straat niet meer uit wandelen. Ik klapte helemaal dicht. Zelfs erover praten lukte me niet meer.” Verhaar is net zo ziek als bij haar eerste besmetting. “Alleen kon ik er ditmaal niet over praten. Die spanning maakte me nog zieker. Op het ijs was ik een enorme doorzetter, maar die mentaliteit zat me nu dwars. Door blijven gaan is funest als je long covid hebt.”
Verhaar vond een andere manier om haar emoties te uiten: via muziek. “De woorden kon ik niet vinden, maar in muziek kon ik wel veel emoties kwijt. Daarom begon ik liedjes te schrijven, als een soort therapie. Het was mijn uitlaatklep. Maar zingen deed ook iets met mijn lichaam: het was de enige manier waarop mijn ontregelde zenuwstelsel tot rust kwam.” Toen Verhaar zich weer iets beter voelde, volgde ze een songwriting-cursus en deelde ze haar liedjes met de mensen om zich heen. “Voor mij was die muziek een ontzettend belangrijk medicijn geworden. Dat hoopte ik anderen ook te geven.”
Daar begon ze mee in het OLVG-ziekenhuis in Amsterdam, waar ze af en toe langs patiënten gaat met haar stem en gitaar om ze een hart onder de riem te steken. “Bijzonder hoeveel troost mensen daaruit kunnen halen. Ook voor hen is muziek op dat moment een uitlaatklep. ‘Je haalt me echt even uit die verschrikkelijke sleur van het ziekenhuisleven’, vertellen ze me na afloop. Het geeft mij zoveel energie om dat te doen.”
Stap twee was het uitbrengen van haar eigen nummer. Vrijdag was de release van ‘Which Way’. “Het nummer gaat over je verloren voelen, als je niet weet welke kant je op wilt. Door mijn long covid kon ik niet meer doen wat ik het liefst wilde, schaatsen. Welke kant moest ik dan op? Die zoektocht kan best eenzaam zijn. Ik hoop dat mensen zich zo gesteund voelen.”
De ambities reiken nog verder: Verhaar wil graag haar eigen post-covidplaat opnemen waarin ze haar eigen verhaal en ervaringen verwerkt. Via een crowdfunding wil ze er geld voor ophalen, waarvan elf procent gedoneerd wordt aan de Stichting Long COVID. “Met die plaat wil ik aandacht vragen voor de ziekte en geld ophalen voor verder onderzoek.” Een nummer dat ze op de plank heeft liggen heet ‘Old Me’. Het draait om haar zoektocht naar de oude Paulien, die niet ziek was. Ze omschrijft het zelf als een rouwproces. “Je rouwt om je oude ik, die misschien helemaal niet meer terugkeert.”
Want dat is misschien wel het lastigste aspect van long covid: de onzekerheid. “Long covid is zo grillig. De hele tijd gaat het op en neer. Die onzekerheid is dramatisch geweest. Je weet niet of je beter wordt of dat je de rest van je leven invalide blijft. Het is bovendien traumatisch dat het zo lang duurt voor je goede zorg krijgt. Omdat de politiek de patiënten in de steek laat, zijn er mensen die geen uitweg meer zien en zelfs aan euthanasie denken. Dat laat zien hoeveel impact zo’n ziekte kan hebben.”
Verhaar ervoer zelf hoe onzichtbaar long covid is voor de maatschappij, waardoor de impact ervan onderschat wordt. “Alleen op de goede momenten begeef je je onder de mensen en dan denkt iedereen: je ziet er goed en energiek uit. Op dat moment klopte dat beeld wel, omdat ik extra blij was dat ik weer eens naar buiten kon. Maar vervolgens crashte ik en lag ik uren op de bank bij te komen. Dat deel van de ziekte ziet men niet.”
Met haar muziek wil ze opkomen voor de bijna half miljoen mensen (!) die daar zelf niet de energie voor hebben. Met haar persoonlijke liedjes die ze schreef op haar zwartste momenten, stelt ze zich heel kwetsbaar op. “Ik heb het idee dat ik geen keuze heb. De emoties zitten nog zo hoog dat ik ze niet kan tegenhouden. Dat is ook de reden dat ik de schaatswereld heb vermeden. Ik weet dat als mensen mij vragen hoe het gaat, ik snel zal breken. Maar die emoties mogen er zijn, juist in een topsportwereld waar gevoel niet altijd geuit wordt.”
Hoe staat ze er nu fysiek voor? “Ik ben nog niet gezond, maar durf wel te zeggen dat ik weer gelukkig ben. Muziek maakt me zo blij en ik wil anderen er ook blij mee maken. Het vertrouwen in mijn lichaam en geest ben ik volledig kwijt geweest. Dat zal langer een litteken blijven, misschien altijd een gevoelig puntje. Hopelijk verdwijnt het wel steeds meer naar de achtergrond. Misschien is de nieuwe weg die ik nu ingeslagen ben nog mooier dan het schaatsen. Met sport kun je mensen verbinden, maar met muziek gaat die verbinding misschien nog wel veel verder.”
