Na het OKT: hoe kom je er weer bovenop?

“Het OKT is niet alleen die ene week,” legt Roozendaal uit. “In de weken daarvoor zie je dat schaatsers al in een andere mentale modus komen.” Het brein schakelt over op overleven: hyperfocus, tunnelvisie, emotionele controle en een verhoogde aanmaak van stresshormonen. Dat sluimerde dit olympisch seizoen al vroeg. Schaatsers vertelden dat ze slecht sliepen, voortdurend met het OKT bezig waren en hun ontspanning moeilijk konden vinden. “Dat is normaal wanneer je toewerkt naar een topprestatie, maar het laat zien dat het systeem al langdurig onder spanning staat.”

Daarbij komt de complexiteit van het Nederlandse kwalificatiemodel. Sommige rijders, zoals Joy Beune, reden vrijwel alle wereldbekers en presteerden daar uitstekend, maar ontdekten pas bij het OKT hoe onzeker hun olympisch perspectief daadwerkelijk was. “Dit hele seizoen is één grote oefening in focussen op waar je wél controle over hebt. Je moet presteren in een systeem wat niet voor iedereen eerlijk voelt en er is veel onvoorspelbaarheid”, aldus Roozendaal.

Tijdens het OKT zelf staat alles in het teken van presteren. Emoties worden geparkeerd om onder extreme druk te kunnen leveren. Pas daarna volgt de verwerking, die vaak begint met ontregeling: extreme vermoeidheid, leegte, prikkelbaarheid of emotionele uitbarstingen. “Dat zegt niets over mentale zwakte,” benadrukt Roozendaal. “Dat is simpelweg het effect van wekenlang ontzettend veel van je lijf en hoofd vragen.” Belangrijk is: dit geldt voor iedereen. Ook voor rijders die alles binnenhalen, zoals Femke Kok of Stijn van den Bunt. “Ook bij euforie moet je terug naar de basis”, legt de sportpsycholoog van haar eigen praktijk Topvorm uit. “De valkuil is dat je het gevoel wilt vasthouden, of direct nieuwe druk opbouwt: nu moet het op de Spelen ook lukken.”

Mentaal herstel verloopt volgens Roozendaal in vier stappen: ontladen, ontprikkelen, betekenis geven en opnieuw verbinden met plezier en motivatie. Pas daarna kan de blik weer vooruit. Volgens de mental coach is daarbij één principe cruciaal: eerst reguleren, dan pas reflecteren. De eerste dagen na het OKT zijn niet bedoeld voor analyses, evaluaties of gesprekken met coaches. “Geef iemand minimaal drie à vier dagen. Het zenuwstelsel moet eerst uit die prestatiestand.”

Mentaal herstel begint bij ontladen: emoties toelaten zonder oordeel. Trots, woede, verdriet, opluchting; alles mag er zijn. “Niet doordenken, maar doorvoelen.” Dat dit heftige gevoelens kan veroorzaken, bewezen rijders als Joy Beune en Marrit Fledderus, die tijdens het toernooi hier open over spraken. Beiden omschreven hun ervaring als 'een gebroken hart'. Roozendaal: “Bij liefdesverdriet verwacht je ook niet dat het na drie dagen over is.”

Daarna helpt ontprikkeling: minder social media, minder nieuws, voldoende slaap. Wandelen in de natuur, ademhalingsoefeningen, meditatie of simpelweg ‘lummelen’ helpen het brein herstellen. “Zonder agenda doen waar je zin in hebt”, noemt Roozendaal het. Voor topsporters vaak lastig, maar essentieel. Ook afstand nemen van de prestatie-identiteit is belangrijk. “Je bent meer dan alleen schaatser.” Tijd doorbrengen met familie en vrienden buiten de schaatswereld versnelt het herstel, juist omdat die omgeving veilig is en geen prestatiedruk kent.

De verwerking wordt ingewikkelder wanneer de uitkomst niet is zoals gehoopt en niet volledig in eigen hand lag. Denk aan rijders als Bart Hoolwerf, die afhankelijk was van een aanwijsplek, of Tim Prins, die sportief presteerde maar door selectiekeuzes buiten de boot viel. “Dan heb je te maken met rouw. Een droom en een plan vallen uiteen.” Dat kost tijd. Vaak meer dan wanneer een sporter zichzelf iets te verwijten heeft. “Maar ook hier geldt: eerst ontladen, dan pas betekenis geven.” Daarnaast benadrukt ze: “Je niet plaatsen betekent niet dat je faalt als mens of sporter. Een groot doel is niet gehaald en een droom is niet uitgekomen. Dat is iets anders.”

De selectiecommissie, media-aandacht en snel opvolgende verplichtingen werken herstel vaak tegen. “Je ziet dat verwerking wordt onderbroken. Het lichaam zit nog in verwerking van het OKT, terwijl het hoofd alweer verder moet.” Extra complex wordt het wanneer partners hetzelfde traject doorlopen, zoals bij het koppel Kjeld Nuis en Joy Beune. “Je voelt elkaar, maar je hebt ook je eigen proces. Dat vraagt veel bewustzijn en het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen emoties.”

Ook een tijdelijke motivatiedip is normaal. “Na zo’n piekprestatie kan de zin om te trainen even weg zijn. Dat is geen probleem. Motivatie komt meestal terug zodra herstel plaatsvindt.” Blijft die dip aanhouden, dan is dat een signaal dat een gebeurtenis en/of gevoelens nog niet zijn verwerkt. Het belang van goede verwerking blijkt uit uitspraken van Tijmen Snel, die aangaf dat het OKT van vier jaar geleden ineens weer voelbaar werd toen een nieuw olympisch seizoen begon. “Dat laat zien dat onverwerkt verlies blijft sluimeren”, zegt Roozendaal.

Bij plaatsing van de Spelen of een positieve herinnering overhouden aan het OKT helpt het om te reflecteren met vragen als: waarom ging het goed? Welk gedrag werkte? Wat neem je mee richting de Spelen? Niet om in euforie te blijven hangen, maar om opnieuw controle te creëren over het proces. “Hard werken vraagt om hard ontspannen,” besluit Roozendaal. “Emotionele ontlading en verwerking is geen luxe, maar professioneel prestatiegedrag. Wie zichzelf die ruimte gunt, bouwt veerkracht op en kan uiteindelijk weer met een fris hoofd en een hersteld lichaam presteren.”